लहान मुलांमधील बद्धकोष्ठता ...

लहान मुलांमधील बद्धकोष्ठता (How TO Handle Constipation Problem Of Your Child)

नियमित पोट स्वच्छ होणं हे निरोगी आरोग्याचं गमक आहे. मात्र आधुनिक जीवनशैली, खाण्यापिण्याच्या अयोग्य सवयी आणि वेळा यांमुळे बद्धकोष्ठता जडण्याचं प्रमाण दिवसेंदिवस वाढत आहे. योग्य वेळी बद्धकोष्ठतेवर उपचार केले नाहीत तर यातून गंभीर आजार संभवू शकतात. तेव्हा वेळीच करा बद्धकोष्ठतेवर काही घरगुती उपाय
आजकाल प्रत्येकाचे आहार व दिनचर्या पाहता बद्धकोष्ठतेची समस्या कोणालाही होऊ शकते. अगदी लहान बाळांपासून ते वृद्धांपर्यंत प्रत्येकास वेगवेगळ्या कारणांनी ही समस्या त्रास देत असते. परंतु सगळ्यात महत्त्वाचं कारण म्हणजे चुकीचा आहार. या आजाराचं दुःख फक्त त्यांनाच ठाऊक असतं, ज्यांना हा त्रास होतो. मोठ्यांचं म्हणाल तर त्यांना आपल्याला बद्धकोष्ठतेचा त्रास आहे, याची जाणीव तरी असते. परंतु मुलांना मात्र हे कळत नसतं. तेव्हा त्यांची काळजी घेणं ही आपलीच जबाबदारी असते.

लहान मुलांमध्ये बद्धकोष्ठतेला कारणीभूत असलेले अन्नपदार्थ
तुमच्या बाळाने नुकतीच घनपदार्थ खाण्यास सुरुवात केली आणि तुम्हाला असं लक्षात आलं की बाळाला मलविसर्जनास त्रास होत आहे किंवा शी खूप कोरडी आणि घट्ट होत आहे, तर हे बद्धकोष्ठतेचं लक्षण आहे. बाळांमधील बद्धकोष्ठतेची खूप कारणे आहेत पण प्रामुख्याने बाळाच्या घन आणि द्रव आहारावर ते अवलंबून आहे. आपल्या बाळाच्या आहारातील खाद्यपदार्थांची यादी लक्षात ठेवा ज्यामुळे त्यांना बद्धकोष्ठता होऊ शकते.
1. दुधामधील प्रथिने : दुधामधील प्रथिनांमुळे बाळांमध्ये बद्धकोष्ठता होऊ शकते. आईच्या दुधाव्यतिरिक्त इतर दुधामुळे असं होऊ शकतं. बाहेरील दूध सुरू केल्यानंतर पालकांनी काळजी घेणं आवश्यक आहे. काही वेळेला आईच्या दुधातील प्रथिनांमुळेही बाळाला अ‍ॅलर्जी होते आणि त्यामुळे बद्धकोष्ठता होऊ शकते.
2. हवाबंद डब्यातील अन्नपदार्थ : बाळांना वाढीच्या पहिल्या काही वर्षात डब्यातील अन्न दिलं जातं, उदाहरणार्थ – फेरलेक्स, बिस्किटं इत्यादी. त्यामधील बरेचसे घटक पचायला जड जातात आणि त्यामुळे बद्धकोष्ठता होते.
3. भात आणि लापशी : हे दोन प्रमुख घनपदार्थ आहेत जे बर्‍याच माता आपल्या बाळाला सुरुवातीला देताना निवडतात. काही बाळांना भात पचायला जड जातो आणि त्यांना बद्धकोष्ठता जाणवते.
4. गाजर : कच्चं गाजर किंवा गाजराचा ज्यूस हा बाळांसाठी चांगला असतो. पण तुम्ही जर उकडलेलं गाजर बाळास दिलेत तर त्यास बद्धकोष्ठता होऊ शकते. ह्या वाफवलेल्या गाजरामुळे शी घट्ट होते व बाळाला मलनिःसरणास त्रास होतो.
5. कच्चं केळं : काही ठिकाणी बाळाला शिजवलेल्या केळ्याची भाजी किंवा उन्हात वाळवलेल्या कच्च्या केळ्याच्या पावडरीची लापशी दिली जाते. जरी पिकलेले केळं बाळासाठी चांगले असले तरी कच्च्या केळ्यामुळे बाळाच्या पोटाला त्रास होऊ शकतो आणि बाळास बद्धकोष्ठता जाणवते.
6. सफरचंद : सफरचंद खाल्ल्यानं शौचास घट्ट होतं हे आपल्याला माहीतच आहे. किंबहुना जुलाबावर ते घरगुती उपाय म्हणून वापरलं जातं. लहान बाळांना जेवण म्हणून उकडलेलं सफरचंद दिलं जातं ज्यामुळे बाळांना बद्धकोष्ठता होते. बाळांना अ‍ॅपल-सॉस देणंही टाळलं पाहिजे, कारण त्यात पेक्टिन नावाचं प्रथिनं असतं आणि त्यामुळे शौचास घट्ट होतं.
7. चीझ : चीझमध्ये बरीच आवश्यक जीवनसत्त्वं आणि खनिजांचा एक चांगला स्रोत आहे आणि हे बाळांसाठी खूप चांगलं आहे. साधारणतः हे बाळांना नाश्त्याच्या वेळी दिलं जातं. पण चीझमध्ये तंतू खूप कमी प्रमाणात असल्यामुळे बद्धकोष्ठता होऊ शकते.
8. पांढरा ब्रेड : पांढरा ब्रेड हा वेगवेगळ्या धान्यांवर प्रक्रिया करून बनवला जातो. त्यामुळे ब्रेडमध्ये स्रोतांपेक्षा कमी तंतू असतात. तंतुमय पदार्थ पचनक्रिया सुधारण्यास मदत करतात, परंतु व्हाईट ब्रेड मध्ये तंतू खूप कमी असल्याने बाळांना बद्धकोष्ठता होते.
9. कंद : कंदामध्ये खूप जास्त प्रमाणात पिष्ट असतं आणि ते बाळांना वाढण्यासाठी आणि कार्यासाठी ऊर्जा देतं. तथापि, रताळं सोडून इतर कंदमुळांमध्ये कमी तंतू असतात आणि त्यामुळे बाळांना मलविसर्जन अवघड जातं.
10. दही : दह्यामध्ये चांगले जिवाणू असतात आणि ते पचनक्रिया सुलभ करतात. पण अन्नघटकांना घट्ट करण्याचं काम सुद्धा दही करतं. काही वेळा त्यामुळे मुलांमध्ये बद्धकोष्ठता होते.

बद्धकोष्ठतेपासून आराम देण्यास मदत करणारे अन्नपदार्थ
आता तुम्हाला माहीत झाले आहे की कुठल्या पदार्थांमुळे बद्धकोष्ठता होते. आपण आपल्या मुलाच्या आहारात त्या अन्नपदार्थांना समाविष्ट करणे टाळू शकता. पण जर तुमचे बाळ बद्धकोष्ठताग्रस्त असेल तर तुम्ही काय कराल? म्हणून, अशा मुलांसाठी या उच्च तंतुमय पदार्थांवर भर द्या. नवजात शिशूंसाठी हे अन्न केवळ त्यांना या अवस्थेपासून मुक्त करणार नाहीत तर भविष्यात देखील बद्धकोष्ठतेला आळा बसेल.
1. काळे मनुके : काळे मनुके हे तंतूंनी समृद्ध असून, जीवनसत्त्वांचा एक चांगला स्रोत आहे. बद्धकोष्ठतेवर काळे मनुके आश्चर्यकारक कार्य करते. हे रात्रभर भिजवून सकाळी उठल्या उठल्या बाळाला देऊ शकता. किंवा बद्धकोष्ठतेपासून आराम मिळावा म्हणून काळ्या मनुकांचा रसही देऊ शकता. दोन्ही पद्धतीने बाळाला शौचास सुलभ होते.
2. फरस बी : फरस बी मध्ये विरघळणारे आणि न विरघळणारे तंतू असून ते पचनास मदत करतात. त्यामुळे लहान मुलांमध्ये मलनिःसारण सोपं होतं.
3. हिरवा वाटाणा : ताज्या हिरव्या वाटण्यामध्ये जास्त प्रमाणात तंतू असतात. उकडलेले मटार किंवा उकडलेल्या हिरव्या वाटाण्याची प्युरी मुलांना दिली जाऊ शकते.
4. अ‍ॅप्रिकॉट : हे असं मोसमी फळ आहे जे बद्धकोष्ठतेसाठी वापरलं जातं. हे कच्च्या स्वरूपात दिलं जाऊ शकतं किंवा रस दिला जातो. सुके अ‍ॅप्रिकॉट सुद्धा रात्रभर भिजवून सकाळी बाळाला देऊ शकता.
5. ओटमील : ओटमील हा वारंवार बद्धकोष्ठता होणार्‍या मुलांसाठी उत्कृष्ट आहार आहे. ओटमील आवश्यक असलेले तंतू पुरवते आणि मल घट्ट होण्यापासून बचाव करते .
6. पेअर : पेअर हे अजून एक फळ आहे जे तंतू आणि जीवनसत्त्व सी ने समृद्ध आहे. तंतू आणि जीवनसत्त्व सी, हे योग्य पचन आणि बद्धकोष्ठतेपासून मुक्ती अशा दोन्ही गोष्टींसाठी फायदेशीर आहेत. बद्धकोष्ठता ठीक करण्यासाठी बाळांना ताज्या पेअरचे काही थेंब, रस देखील दिला जाऊ शकतो.
7. ब्रोकोली : हे बाळांसाठी पौष्टिक अन्न असून प्रथिने आणि तंतूंनी समृद्ध आहे. ब्रोकोलीचे छोटे तुकडे उकडून बाळांना देऊ शकता, त्यामुळे मलविसर्जन प्रक्रिया सुलभ होईल.
8. रताळे : रताळे, हे बद्धकोष्ठता गायब करणारे कंद आहे. हे बद्धकोष्ठतेपासून मुक्तता मिळवण्यास मदत करते. तसेच वाढत्या बाळांसाठी आवश्यक असणारे बरेच पोषक घटक व कर्बोदकेही पुरवते.
9. बेरी : बेरींमध्ये खूप अँटिऑक्सिडंट्स असतात आणि बाळांसाठी व लहान मुलांसाठी हे एक चांगलं अन्न आहे. बेरींमुळे बद्धकोष्ठतेपासून आराम मिळतो.
10. संपूर्ण धान्य ब्रेड : संपूर्ण धान्य ब्रेड हा पांढर्‍या ब्रेड सारखा नसून, त्यामध्ये जास्त प्रमाणात तंतू असतात, ज्यामुळे बद्धकोष्ठतेला प्रतिबंध होतो.
आपल्या बाळाच्या आहारामध्ये या सर्व उच्च तंतुमय खाद्यपदार्थांचा समावेश करण्याव्यतिरिक्त, आपण त्यांची उत्सर्जित प्रक्रिया व्यवस्थित राखण्यासाठी त्यांना भरपूर प्रमाणात पाणी द्यावे. जर तुमचे बाळ स्तनपान करीत असेल तर दुधातून बाळाला पुरेसं पाणी मिळते, त्यामुळे वरून अजून पाणी पाजण्याची गरज भासत नाही. बर्‍याचदा जेव्हा मुलाला बद्धकोष्ठता होते, तेव्हा पालक भरपूर तणावातून जातात. त्याच्या आहारातील थोडेसे बदल आणि नियमित शारीरिक क्रिया बद्धकोष्ठता आणि इतर पोटाच्या संबंधित समस्यांना बरे करू शकते.

मोठ्या व्यक्तींमधील बद्धकोष्ठतेसाठी काही उपाय
–    बद्धकोष्ठतेसाठी गरम पाणी पिणे हा सर्वोत्तम उपचार आहे. सकाळी झोपेतून उठल्यावर काही न खाता एक ग्लास गरम पाणी प्याल्यास ही तक्रार कायमची दूर होईल.
–    पालकाच्या भाजीचे अनेक फायदे आपणांस माहीत आहेत. याच पालकाच्या पानांचा रस रोज अर्धा ग्लास प्या आणि आपली ही समस्या मुळापासून दूर करा.
–    मोड आलेल्या कडधान्यांमध्ये फायबरचे प्रमाण जास्त असते. त्यामुळे अन्नपचन योग्य पद्धतीने होते. म्हणून आपल्या आहारात मोड आलेल्या कडधान्यांचा समावेश करा.
–    रात्री झोपण्याच्या आधी एक चमचा मध कोमट पाण्यात मिक्स करून पिण्यामुळे दुसर्‍या दिवशी पोट साफ होते.
–   पेरू आणि पपई ही दोन्ही फळे नियमित सेवन केल्यास बद्धकोष्ठता दूर होईल. ही फळं आपल्या आतड्यांना ताकदही देतील.
–    आवळा खाल्ल्याने अपचनाची समस्या दूर केली जाऊ शकते. रोज रात्री झोपण्याच्या अगोदर एक चमचा आवळा पावडर सेवन केल्यामुळे बद्धकोष्ठतेची समस्या दूर होईल.

अ‍ॅसिडिटी टाळण्यासाठी… (How To Avoid Acidity)