नवचैतन्य देणारा कापूर (Bene...

नवचैतन्य देणारा कापूर (Benefits Of Camphor)

पूजेच्या साहित्यात आवर्जून सहभागी असणार्‍या कापूराला सध्या लॉकडाऊनच्या दरम्यान अधिक महत्त्व प्राप्त झालेलं आहे. अर्थात त्याचे फायदेच तसे आहेत, हे दुर्लक्षून चालणार नाही

कोरोना सारख्या व्हायरसचा संसर्ग होऊ नये यासाठी दररोज दारात कापूर लावा, असे सांगण्यात आले होते. देवाच्या आरतीचा मान असलेला कापूर झाडाला येतो ही गोष्ट अजूनही 60-70% लोकांना माहीतच नाही. बरं कळल्यानंतर हा झाडाला येतो तर कसा? काही डिंक असतो का? असे प्रश्‍न असतात. तर लक्षात असू द्या की हाडिंक ही असतो आणि बाष्पीभवन प्रक्रियेतून सुद्धा मिळवता येतो.

कापूर आणि त्याचे गुणधर्म

कापूरही मूलतः आशिया खंडातली वनस्पती आहे, जी भारतासह जपान, चीन, जावा-सुमात्रा बेटे आणि इंडोनेशिया इथे मुबलक प्रमाणात मिळायची. भारत हा कापूराचा उद्गाता म्हणून ओळखला जातो. वैद्यगुरु धन्वंतरी आणि चरक ऋषींनी सर्वप्रथम औषधींमध्ये कापूर वापरला आणि नंतर घरोघरी त्याचा वापर सुरू झाला. परंतु, आज मात्र भारतात कापूर आढळत नाही. त्याचे मुख्य कारण आहे परकीय आक्रमणे आणि सोबतच त्यांनी आणलेली गुलमोहर आणि निलगिरीसारखी शोची झाडे…(ही दोन्ही झाडे दलदलीच्या प्रदेशातली असून ह्यांचा उपयोग दलदलीची जमीन सुपीक करण्यासाठी होतो.) इंग्रजांना नीळ रबर आणि चहासाठी बागायती जमिनी तयार करून द्यायचे काम ह्या झाडांनी केले. पुढे आपण भारतीयांनी त्यांचे अनुकरण केले. कापूर, वड आणि पिंपळ अशा झाडांची कत्तल सुरू केली आणि त्यातूनच कापूर नामशेष झाला. जपान, सुदान, जावा, सुमात्रा आणि इंडोनेशिया ह्या देशांनी मात्र कापूर जोपासला आणि आज आपण बघतो तिथले वातावरण आपल्यापेक्षा कित्येक पटीनेशुद्ध आणि व्हायरस मुक्त आहे.

दीर्घायुषी कापूर…

कापूर हा सदाहरित वृक्ष आहे आणि त्याचा सबंध बुंधा एकत्र असतो. त्याची सरासरी उंची 12 ते 15 मीटर असते (30 ते 40 फूट) आणि घेर 3 ते 4 फुटांचा असतो. इतका अवाढव्य आहे कापूराचा पसारा. अतिशय झटपट वाढणारा हा वृक्ष 2 ते अडीच वर्षात पूर्ण वाढतो. एप्रिल-मे हा त्याचा हंगाम असतो, हिवाळ्यात त्याला फुले लागायला सुरुवात होते आणि फलोत्पादन होते. तेसुद्धा कापराच्या आयुष्याच्या दुसर्‍या टप्प्यात (म्हणजेच 7 वर्षानंतर) सुरू होते. पाण्याचा व्यवस्थित निचरा होणारी, तसेच थोड्या प्रमाणात क्षारयुक्त जमीन कापूर लागवडीसाठी योग्य असते. सुरुवातीचे काही दिवस कापराची व्यवस्थित निगा घ्यावी लागते नंतर गरज नाही.

कापूर वृक्षाचे वय हा शोधाचा एक वेगळाच भाग आहे. त्याचे सरासरी वय जरी मानवा इतके असले तरी जगाच्या पाठीवर हजारो वर्षे जुने कापराचे झाड सुद्धा आहे. त्यातले एक झाड जपान इथे आहे. त्याचे वय सध्या 1500 वर्षे आहे. त्याला जपानी लोकांनी मदि ग्रेट काम्पोर ऑफ कामोफ हे नावसुद्धा दिले आहे.

कापूर ज्वालाग्राही आहे परंतु त्याला पेट घ्यायला कमीत कमी 48 इतके तापमान लागते आणि कापूरला कमी तापमान सहन होत नाही म्हणजेच उणे 3 ते उणे 4 मध्ये त्याची लागवड होत नाही. कापूराचे फळ आहे गडद काळ्या रंगाचे, जे प्रजनन उत्पत्तीनंतर यायला सुरुवात होते. उंच आणि दाट फांदी तसेच पानांमुळे कापूर हा सावली देण्यात उत्तम असा वृक्ष आहे. कापूराच्या झाडाखाली कधीही जाऊन बसा तुम्हाला नेहमी प्रसन्न वाटेल. सदाहरित असल्यामुळे कापूर हा तुळशीच्या खालोखाल ऑक्सिजन देणारा आणि वादळातसुद्धा पाय घट्ट रोवून उभा राहणारा वृक्ष आहे.

कापूराचे उपयोग

आयुर्वेदात असे अनेक प्रसंग आहेत जिथे आपल्याला कापूराचा उल्लेख आढळतो.

. आजच्या आयुष्यात सुद्धा तांबूल बनवताना किंवा तिरुपती बालाजीच्या प्रसादाच्या लाडवात ह्या कापूराचा उपयोग होतो.

. कापूर हा उत्तम नैसर्गिक वेदनाशामक तसेच भूल देण्यासाठी वापरण्यात येणारा पदार्थ आहे.

. कापूर श्वसनाच्या आजारात फायदेशीर आहे. त्याचे कारण म्हणजे कापूरातून मिळणारा ऑक्सिजन. जर तुमचा श्वास भरून येत असेल अथवा दमा झाला असेल तर कापूर हा संजीवनीप्रमाणे फायदेशीर ठरतो.

. कापूर सर्दी-खोकला, दमा, विषप्रयोग, निद्रानाश, वेदना शामक इत्यादी बर्‍याच गोष्टींमध्ये उपयोगी आहे आणि सध्या त्याचा उपयोग अरोमाथेरपी मध्ये सुद्धा सुरू केला आहे.

. कापूराचे खोड मजबूत तसेच टिकाऊ असते. त्यामुळे कापूराच्या लाकडाचा उपयोग घर बनवण्यासाठी सुद्धा होतो.

. कापूर तेलाचा उपयोग वेगवेगळ्या सौंदर्यप्रसाधनांमध्ये तसेच औषधांमध्ये सुद्धा केला जातो. जपान मध्ये तर साबणामध्ये सुद्धा कापूर वापरतात.

. लक्षात ठेवा, कापूराचा सहभाग काही ठरावीक औषधांमध्ये होतो म्हणून ह्याचा प्रत्यक्ष उपयोग टाळायला हवा. याचा अति वापर झाला तर विषबाधा होऊ शकते.

एक कापूराचे झाड कमीत कमी अर्धा किलोमीटरचा परिसर शुद्ध करते आणि आपणांस नवचैतन्य देते. तेव्हा सध्या कोरोनाचं संकट टळेपर्यंत तरी कापूराचा नियमित वापर करा.